ไปปักกิ่ง (2)

ในระหว่างที่เมืองไทยกำลังร้อนรุ่มด้วยการเมือง ผมพาคุณไปเที่ยวมหานครปักกิ่ง เพื่อชมบรรยากาศก่อนมหกรรมกีฬาโอลิมปิกที่จะเริ่มในวันที่ 8 เดือน 8 ปี 2008 อีกทั้งยังอยากไปสำรวจดูปักกิ่งยุคใหม่ เมืองที่รัฐบาลจีนทุ่มเงินกว่า 40,000 ล้านเหรียญ เพื่อเนรมิตสนามบิน แอร์พอร์ตลิงค์ สนามกีฬา ถนน ฯลฯ เพื่อเตรียมรับมือกับทัพนักกีฬา 10,500 คน และนักท่องเที่ยวอีกไม่ต่ำกว่า 3.5 ล้าน ที่คาดว่าจะเข้าไปปักกิ่งในช่วงนั้น

ก่อนที่ผมจะลงมือพาคุณเที่ยวอย่างจริงจัง อยากย้อนประวัติศาสตร์สักนิด เวลาเราเที่ยว จะได้คิดถึงภาพรวมได้สนิทใจ โดยเฉพาะในเมืองปักกิ่ง มหานครที่มีชื่อจารึกในประวัติศาสตร์มานมนาน สถานที่ท่องเที่ยวหลายแห่งเป็นมรดกย้อนยุคไปถึงสมัยฮ่องเต้

หลายคนเข้าใจว่า ประวัติศาสตร์ของจีนเริ่มต้นในยุคจิ๋นซีฮ่องเต้ แต่ความจริงต้องย้อนกลับไปอีกเกือบสองพันปี อารยธรรมจีนโบราณเกิดในสมัยราชวงศ์ซาง เมื่อเกือบ 4,000 ปีก่อน เมื่อชนเผ่าเร่ร่อนในลุ่มแม่น้ำฮวงโห สามารถรวมกลุ่มตั้งอาณาจักรเป็นปึกแผ่น แม้จะไม่ใหญ่โตเหมือนจีนในยุคต่อมา แต่อาณาจักรในครั้งนั้นมีพื้นที่เกือบ 700,000 ตารางกิโลเมตร หรือใหญ่กว่าประเทศไทย

หากเทียบอารยธรรมจีนกับประวัติศาสตร์โลก แม้จีนจะเป็นรองบางพื้นที่ เช่น เมโสโปเตมีย อียิปต์ สินธุ แต่ขนบธรรมเนียนประเพณีที่ก่อเกิดขึ้นมาในแดนมังกร ไม่เคยดับสูญ กลับยิ่งใหญ่ต่อเนื่อง จนกลายเป็นอู่อารยธรรมโลก

หลังจากราชวงศ์ซางตั้งอาณาจักร สืบต่อมาจนเมื่อ 3,000 ปีก่อน อำนาจถูกล้มล้างโดยราชวงศ์โจว แต่ต่อมา แผ่นดินจีนแตกแยกกลายเป็นแคว้นใหญ่น้อย จนถึงยุค 7 แคว้นใหญ่ (ฉิน จ้าว เว่ย หาน ฉู่ เอี้ยน และฉี) สุดท้ายสื่อหวงตี้แห่งรัฐฉิน สามารถรวบรวมดินแดนทั้งหมดได้ ประกาศตนเป็นจิ๋นซีฮ่องเต้ ปฐมจักรพรรดิคนแรกของจีน เมื่อ ๒,๒๐๐ ปีก่อน

จิ๋นซีฮ่องเต้กำหนดการปกครองแบบใหม่ สร้างมาตรฐานเงินตรา ตาชั่ง และตัวอักษรจีน พัฒนาถนนและการชลประทาน ยังรวมถึงกำแพงเมืองจีนถูกสร้างเพื่อป้องกันชนเผ่าเร่ร่อน โดยต่อเติมกำแพงจากหลายแคว้นเข้าเป็นหนึ่ง ฮ่องเต้องค์ต่อ ๆ มาไม่ว่าในราชวงศ์ใด ล้วนสร้างเสริมกำแพงนี้ จนยาวกว่าหมื่นลี้ หรือกว่า 6,000 กิโลเมตร

ภายหลังจิ๋นซีฮ่องเต้ ราชวงศ์ฉินถูกล้มล้างอย่างรวดเร็ว ก่อเกิดราชวงศ์ฮั่น จนถึงค.ศ.220 ราชวงศ์ฮั่นล่มสลาย แผ่นดินจีนแตกแยกอีกครั้ง เรื่อยมาถึงค.ศ.626 เป็นจุดเริ่มของราชวงศ์ถัง โดยถังไทจงฮ่องเต้ เข้าสู่ยุครุ่งเรืองทางด้านศิลปวัฒนธรรม

จนมาถึงค.ศ.907 ราชวงศ์ซ่งเริ่มมีอำนาจขึ้นมาทางใต้ของจีน จวบจนถึงยุคแห่งเจ้าชายไร้พ่ายแห่งมองโกเลีย เตมูจิน ผู้กลายเป็นเจงกิสข่าน นำกองทัพตีแหลกจนยึดกรุงปักกิ่งได้ในค.ศ.1206 กองทัพนี้ยังบุกไปถล่มยุโรปบางส่วน ก่อเกิดจักรวรรดิใหญ่ที่สุดในโลกตลอดกาล จนท้ายสุด กุบไลข่านสามารถปราบราชวงศ์ซ่ง สถาปนาตนเป็นฮ่องเต้แห่งจีนในค.ศ.1280

จนเมื่อค.ศ.1368 จูหยวนจางกลายเป็นฮ่องเต้องค์แรกของราชวงศ์หมิง สืบต่อมาอีกเกือบสามร้อยปี ฮ่องเต้ในราชวงศ์นี้ถูกฝังไว้ในสุสานราชวงศ์หมิงใกล้ปักกิ่ง ราชวงศ์หมิงยังเป็นผู้สร้างวังต้องห้ามและหอฟ้าดินเทียนถาน สถานที่ท่องเที่ยวระดับเพชรน้ำเอกแห่งเมืองจีน

ต่อเนื่องมาถึงค.ศ.1644 เป็นจุดเริ่มต้นของราชวงศ์ชิง ราชวงศ์ของพวกแมนจู และเป็นราชวงศ์สุดท้ายของประวัติศาสตร์กว่า 2,000 ปีของเหล่าฮ่องเต้ในจีน ฮ่องเต้ในราชวงศ์นี้เป็นผู้สร้างพระราชวังฤดูร้อน ตลอดจนบูรณะและปรับปรุงสิ่งก่อสร้างในปักกิ่งอีกมากมาย

ตอนปลายของราชวงศ์ เริ่มเกิดปัญหาของฝิ่น และการรุกเข้ามาของโลกตะวันตก ก่อเกิดกบฏและสงครามอีกหลายครั้ง พลังแห่งฮ่องเต้เริ่มลดถอย จนถึงจักรพรรดิองค์สุดท้าย – ปูยี ผู้สละราชสมบัติในค.ศ.1911 รัฐบาลชาตินิยมของซุนยัดเซ็นขึ้นครองอำนาจ แต่แผ่นดินจีนยังแตกแยกเป็นส่วน ๆ ภายใต้การนำของขุนพลท้องถิ่น

ซุนยัดเซ็นเสียชีวิตภายในเวลาไม่นาน เจียงไคเช็คขึ้นครองอำนาจ พรรคคอมมิวนิสต์ช่วยสนับสนุน จนเขาสามารถยึดอำนาจจากขุนพลท้องถิ่นได้ แต่ภายหลัง เจียงไคเช็คหันกลับไปเล่นงานพรรคคอมมิวนิสต์ ทำให้เกิดการเดินเท้าครั้งใหญ่สุดในประวัติศาสตร์โลก นำโดยเหมาเจ๋อตุง ระหว่างนั้น ญี่ปุ่นบุกจีน ทั้งสองฝ่ายจึงร่วมมือกันเพื่อปกป้องประเทศ พรรคคอมมิวนิสต์เติบโตขึ้นมาใหม่ในช่วงนี้

จนเมื่อญี่ปุ่นแพ้สงคราม เหมาเจ๋อตุงมีชัย สามารถขับไล่เจียงไคเช็คไปสู่ไต้หวัน จากนั้นประธานเหมาประกาศให้จีนเป็นสาธารณรัฐประชาชน ในค.ศ.1949 สืบเนื่องมาจนถึงยุคปัจจุบัน

พวกเราคนไทยในยุคปัจจุบัน อาจชื่นชนความยิ่งใหญ่ของมหานครในโลกตะวันตก ผมเองก็ไม่ทราบจะบอกเล่าความยิ่งใหญ่ของจีนได้อย่างไร จึงอยากยกตัวอย่างในยุคของฮ่องเต้ถังไทจง เมืองหลวงฉางอานมีประชากรมากกว่า 1 ล้านคน ต้องใช้เวลาอีก 1,100 ปีหลังจากนั้น ปารีสกับลอนดอนมีผู้คนอาศัยถึงล้าน ตัวอย่างนี้คงพอให้คุณ ๆ เห็นภาพบ้าง

แม้จีนจะยิ่งใหญ่ แต่ด้วยลัทธิขงจื้อและเล่าจื้อ ชาวจีนไม่เคยอยากครอบครองโลก หากพวกเขาอยากทำ จีนคงใช้ดินปืนที่พวกเขาเป็นคนค้นคิดขึ้นได้ก่อนชาติใด ถล่มยุโรปจนราบคาบ โลกจะไม่เป็นเช่นทุกวันนี้

ไม่เชื่อหรือครับ ผมอยากให้ดูอีกสักตัวอย่าง ในช่วงของราชวงศ์หมิง เมื่อค.ศ.1413 หย่งเล่อฮ่องเต้ส่งกองเรือ 63 ลำ ทหาร 28,000 คน ไปจนถึงสวาฮิลี ชายฝั่งตะวันออกของแอฟริกา หากจีนอยากยึดโลก ย่อมยึดได้ตั้งแต่ครั้งนั้น เมื่อเทียบกับสเปนที่มีเรือเพียงสองสามลำ ทหารเพียงไม่กี่ร้อยคน เดินทางไปถล่มอารยธรรมอินคาเสียป่นปี้ ยึดทุกอย่างในอเมริกาใต้ในยุคหลังจากนั้น

แต่จีนไม่ จีนไปเพราะต้องการประกาศว่า เราคือจุดศูนย์กลางของโลก ขอเพียงทราบถึงความมีเรา และเคารพเรา เท่านั้นก็พอแล้ว เพราะถ้าจีนหวังอยากครองโลกจริง โลกคงไม่พ้นมือจีน ด้วยวิทยาการที่รุ่งเรืองมาก่อนใคร และด้วยกองทัพยิ่งใหญ่ที่สุดเท่าที่โลกเคยเห็น

ตลอดเวลายาวนาน ปักกิ่งเป็นศูนย์กลางของอารยะแดนมังกร แม้เมืองหลวงอาจมีการเปลี่ยนแปลง ตามช่วงกงล้อประวัติศาสตร์ แต่มหานครแห่งนี้ไม่เคยด้อยความสำคัญ ปักกิ่งจึงมีมรดกอันล้ำค่า ทั้งในยุคของฮ่องเต้ เช่น กำแพงเมืองจีน วังต้องห้าม วังฤดูร้อน หอเทียนถาน ทั้งในยุคของสาธารณะรัฐ เช่น จัตุรัสเทียนอันเหมิน และทั้งในยุคปัจจุบัน เช่น สนามบิน สนามกีฬาโอลิมปิก

รู้เรื่องประวัติศาสตร์น่ะดี๊ดี เวลาไปไหนเราจะได้คิดออก แต่เราจะไปอย่างไรล่ะ ค่าแท็กซี่เมืองปักกิ่งใกล้เคียงกับเมืองไทย แต่แท็กซี่อ่านหรือฟังภาษาอังกฤษไม่ออก ผมเชื่อว่า ข้อมูลที่ทิ้งท้ายไว้ น่าจะช่วยคุณได้ครับ

          ในเมือง
                    วังต้องห้าม (Forbidden City – Gugong - ??)
                    จัตุรัสเทียนอันเหมิน (Tian’anmen Square - ???)
                    หอเทียนถาน (Temple of Heaven - ??)
          ชานเมือง
                    พระราชวังฤดูร้อน (Summer Palace - ???)
          นอกเมือง
                    กำแพงเมืองจีน (The Great Wall - ?t)
                    สุสานราชวงศ์หมิง (Ming Tombs - ?????)